Stemwijzer verkiezingen 2021

Hier laten we zien wat in de verkiezingsprogramma's staat over de benoemde kwetsbaarheden (of als programma op hun site), voor de partijen die meer dan 10 zetels hebben of volgens prognose zullen krijgen.

Bijdrage van partijen aan vermindering kwetsbaarheden
Voor het overzicht geven we eerst de 'score' weer, daaronder wordt die toegelicht met tekst uit de (concept) verkiezingsprogramma's (of als die ontbreken de 'standpunten'). 

++ Serieuze vermindering kwetsbaarheid
  Enige vermindering kwetsbaarheid
o   Geringe vermindering kwetsbaarheid
-    Geen vermindering kwetsbaarheid
--   Kwetsbaarheid wordt niet benoemd


VVD 
Verkiezingsprogramma 2021-2025
(concept)

D66 
Verkiezingsprogramma 2021-2025

CDA 
Concept-verkiezingsprogramma 2021-2025

GroenLinks 
Concept-verkiezingsprogramma 2021

SP 
Verkiezingsprogramma van de SP voor ... 2021

PvdA 
Concept-verkiezingsprogramma 2021-2025

FvD 
Standpunten


PVV 
Verkiezingsprogramma 2021-2025

Economische kwetsbaarheid

-

o

o

--

--

--

--

--

Sociaal-economische kwetsbaartheid

o

++

o

++

++

+

o

o

Maatschappelijke kwetsbaarheid

+

++

o

++

+

++

--

--

Ecologische kwetsbaarheid

o

++

+

++

++

++

--

-

Onvoldoende toegerust op een gezondheidscrisis

+

++

o

--

o

--

--

+

Digitale kwetsbaarheid

+

+

+

+

+

+

+

o

Bestuurlijke kwetsbaarheid

--

--

--

--

o

--

--

o

Kwetsbaarheid in kwaliteit en betekenis

--

+

--

--

--

--

--

--

Beloning en waardering voor werkenden in zorg en onderwijs

--

+

o

++

++

+

+

+

Overige bijdrage Maatschappelijke Waarde


++


+








Benoemde bijdragen vanuit de verkiezingsprogramma's of standpunten

Kwetsbaarheden en kansen

Actie: stimulans, beperking of geen actie
<Stimulans> Actie nemen door bijvoorbeeld iets in te zetten, uit te voeren of mogelijk te maken.
<Beperking> 
Actie nemen door bepaalde handelingen of mogelijkheden te beperken.

Economische kwetsbaarheid

Mogelijke kansen:
Bedrijven (en zzp'ers) hogere reserves laten aanhouden.
Productieketens meer lokaal maken.

Actie
VVD:
<Beperking> Wij willen zo min mogelijk regels, want die staan ondernemers alleen maar in de weg. Wij willen lage belastingen.
<Geen actie> Wij zijn bovendien trots dat veel grote bedrijven uit het buitenland ervoor kiezen om zich in Nederland te vestigen. Het vestigingsklimaat in Nederland moet dus aantrekkelijk blijven.
D66: <Stimulans> D66 is voorstander van de verdere verhoging van kapitaalbuffers in de financiële sector, en om die in een crisis meer te kunnen gebruiken om de rest van de economie te ondersteunen. 
We maken het aantrekkelijker voor bedrijven om zich voor een groter deel met eigen vermogen te financieren. Te veel schulden maken bedrijven financieel kwetsbaar als het economisch tegenzit.
CDA:  <Stimulans> We vergroten de weerbaarheid van bedrijven door de fiscale prikkel om zoveel mogelijk te lenen af te bouwen. Wij stimuleren het aanhouden van eigen vermogen in de onderneming via een aftrekmogelijkheid voor eigen vermogen.

GroenLinks: Economische kwetsbaarheid wordt niet benoemd.
SP: Economische kwetsbaarheid wordt niet benoemd.
PvdA: Economische kwetsbaarheid wordt niet benoemd.
FvD: Economische kwetsbaarheid wordt niet benoemd.
PVV: Economische kwetsbaarheid wordt niet benoemd.

Sociaal-economische kwetsbaarheid

Mogelijke kansen:
Een steviger systeem van sociale rechtvaardigheid. Bijvoorbeeld een basisinkomen, minder belasting op arbeid en meer op vermogen.

Actie
VVD: <Stimulans> Een hoger minimumloon, zodat werken ook voor de lagere inkomens meer loont. Daarbij maken we de bestaande loonkostenvoordelen gerichter.
D66: <Stimulans> Wij willen extra kansen en ondersteuning voor mensen die op achterstand staan. Onze stelsels voor arbeidsmarkt, belastingen en sociale zekerheid moeten hiervoor grondig op de schop. We willen een forse vereenvoudiging van het belasting- en toeslagenstelsel. Daarmee stoppen we het complexe rondpompen van geld. In plaats van toeslagen, krijgt ieder Nederlands huishouden een korting op de belasting. De laagste inkomens, die geen belasting betalen, krijgen dit bedrag uitgekeerd. Zonder formulieren, zonder voorschotten en dus zonder terugbetalingen en schulden.
Wij verlagen de belasting op werk en inkomen en verhogen de belasting op vermogen, vervuiling en grondstoffen. Dit versterkt de economie, vergroot de werkgelegenheid, maakt Nederland schoner en verkleint de ongelijkheid. Ook nemen we maatregelen in het belastingstelsel om de economie stabieler te maken, door financiering met schulden minder aantrekkelijk te maken voor huishoudens en bedrijven.
CDA: <Stimulans> Veel mensen die op het minimumloon werken kunnen nauwelijks rondkomen van het inkomen dat ze verdienen. Dit zijn vooral jongeren, die net beginnen in een eerste baan of een bijbaan. Daarom verhogen wij het wettelijk minimumuurloon met 10% voor een veertigurige werkweek. Ook gaan we elke twee jaar het sociaal minimum herijken om te kijken of de hoogte nog toereikend is om van te leven.
GroenLinks: <Stimulans> GroenLinks legt de rekening van de coronacrisis waar die hoort: bij grote bedrijven,
aandeelhouders en de superrijken. We kiezen voor basiszekerheid, een fatsoenlijk inkomen en kansen voor iedereen om mee te doen aan de samenleving. We nemen afscheid van het aandeelhouderskapitalisme en kiezen voor een eerlijke arbeidsmarkt en een democratische economie.
Iedereen die werkt maar te weinig verdient om van rond te komen, krijgt automatisch maandelijks een bedrag uitgekeerd. We doen dat via een inkomensaanvulling (de ‘verzilverbare heffingskorting’). Zo zorgen we dat iedereen volwaardig kan meedoen aan de samenleving. Mensen met een hoger inkomen ontvangen dit bedrag als een korting op de belasting die ze betalen.
Iedereen die in de bijstand of de Wajong zit en ondanks begeleiding geen werk kan vinden, krijgt recht op een (basis-)baan. Werk is belangrijk voor ons welzijn en er is genoeg zinvol werk te doen in de ouderenzorg, het onderwijs of in de wijken. Het gaat om een baan met fatsoenlijke  arbeidsvoorwaarden en tenminste het minimumloon. 
SP: <Stimulans> Niet alleen de bestuurders en de aandeelhouders, maar ook alle medewerkers krijgen voortaan het recht op een deel van de winst van een onderneming. Zo profiteren ook de werknemers wanneer dividend wordt uitgekeerd aan de aandeelhouders. Elke werknemer krijgt een even groot deel van de winstuitkering. De minimale hoogte van de winstdeling leggen we vast in een wet. 
Alle mensen met een arbeidsbeperking krijgen het recht op (begeleiding naar) werk. Daarvoor maken we een nieuw ‘sociaal ontwikkelbedrijf’.
Er komt een landelijk aanvalsplan om armoede en schulden te bestrijden (en te voorkomen). Mensen met schulden worden voortaan beter geholpen, door een goede en toegankelijke schuldhulpverlening met één herkenbaar verwijsloket.
Voor ons is belangrijk dat iedereen recht heeft op een fatsoenlijk inkomen. Daarom wil de SP niet alleen het minimumloon, maar ook de bijstand, de Wajong en de AOW verhogen.
PvdA: <Stimulans> Je hoeft niet langer je hand op te houden en stapels formulieren in te vullen voor een toeslag; je wilt zeker zijn van een stabiel inkomen. Daarom verhogen we het minimumloon, uitkeringen als de AOW en de bijstand. De zorgpremie gaat omlaag. Kinderopvang wordt gratis. Huren maken we betaalbaar met een nieuwe huursubsidie. Daarmee maken we de toeslagen overbodig.
FvD: <Beperking> Behoud van een goed vangnet voor degenen die dat echt nodig hebben. Maar werken moet altijd lonen en werken moet aanzienlijk meer lonen dan een uitkering. Sociaal vangnet is bedoeld voor hen die niet kunnen, niet voor hen die niet willen. Strenge controle op fraude.
Hervorming en versimpeling toeslagenstelsel. Eerste 10 jaar in Nederland geen uitkering voor immigranten die werkloos zijn gebleven.
Stoppen voorrangsregeling immigranten op sociale huurwoningen in de grote steden. Deze dienen ter beschikking te worden gesteld aan docenten in het onderwijs, politieagenten, verpleegkundigen en andere mensen die onmisbaar zijn voor de publieke voorzieningen.
PVV: Verhogen minimumloon.

Maatschappelijke kwetsbaarheid

Mogelijke kansen:
Overheden moeten actief sturen op maatschappelijke samenhang. Het zoeken naar samenhang en inclusie geldt ook voor bevolkingsgroepen, ter voorkoming van verdere segregatie. Een verantwoordelijkheid dus van overheden, van ons allen, maar ook van deze groepen zelf.

Actie:
VVD: <Stimulans> Meer aandacht op scholen voor gelijkheid van geslacht, seksualiteit en achtergrond. Diversiteit wordt een verplicht onderdeel in de lerarenopleiding. Ook mag de vrijheid van onderwijs (artikel 23) niet meer strijdig zijn met het gelijkheidsbeginsel (artikel 1). De onderwijsinspectie ziet hierop toe.
Bescherming van groepen die te maken hebben met bedreigingen, zoals de Joodse gemeenschap en LHBTI’ers.
D66: <Stimulans> D66 zet de strijd voor gelijkwaardigheid voort, in een hogere versnelling: we gaan racisme en discriminatie concreet bestrijden. We willen een krachtige nationale autoriteit voor discriminatiebestrijding en structureel meer aandacht in de Tweede Kamer. We moeten lessen trekken uit ons verleden. Daarom komt er een slavernij-instituut en houden we in 2023 een bijzonder gedenkjaar van 150 jaar formele afschaffing van de slavernij.
We verbouwen de arbeidsmarkt tot deze geen kleur en gender meer ziet en open staat voor ieders talent. We doorbreken het glazen plafond met quota voor topfuncties bij overheden en in het bedrijfsleven – net zolang als nodig is. Met gratis kinderopvang en een langer partnerverlof stellen we alle ouders in staat om werk en zorgtaken te combineren.
We verankeren de rechten van LHBTI+ personen in de wet. En we investeren in de integratie van nieuwe landgenoten, zodat zij zich vanaf dag één thuis voelen en mee doen aan onze samenleving. We accepteren daarbij geen ongewenste (buitenlandse) beïnvloeding, zoals intimidatie van nieuwkomers uit het land van oorsprong, culturele onderdrukking en eergerelateerd geweld.
CDA: <Stimulans> Het toelaten van mensen zonder hun echt een plaats te kunnen bieden in onze samenleving is niet barmhartig. Het leidt al snel tot uitbuiting en slechte werkomstandigheden voor arbeidsmigranten of tot achterstanden en integratieproblemen in opeenvolgende generaties. Daarom moeten we meer werk maken van integratie; als een wederzijdse opdracht voor de nieuwkomer en de samenleving. Integratie vraagt van nieuwkomers burgerschap, het leren van de taal, het vinden van werk en de erkenning van de waarden van onze samenleving. Daar moet tegenover staan dat wie voluit kiest voor ons land, ook moet ervaren dat hij hier een toekomst heeft als volwaardig burger in onze samenleving. 
GroenLinks: <Stimulans> Als er iets is dat we leren van de coronacrisis, is het dat we er samen voor staan. Solidariteit is de kracht waarmee we corona overwinnen en een betere samenleving bouwen. Waarin we racisme en discriminatie bestrijden, een veilige plek bieden aan mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld, kunst en cultuur op waarde schatten en onze democratie en rechtsstaat versterken.
We stoppen de afbouw van de sociale werkvoorzieningen en vormen ze om tot sociaal ontwikkelbedrijven. Hiermee zorgen we dat er altijd een werkplaats is voor mensen met een arbeidsbeperking. 
Ontmoeting in de wijk is cruciaal voor een gezonde lokale democratie. Om dit te stimuleren, zorgen we voor nieuwe ontmoetingsplekken (zoals buurthuizen) waar die zijn verdwenen en betere ondersteuning van de bestaande.
We pakken institutioneel racisme bij de overheid aan. We komen met een nationale aanpak voor het bestrijden van discriminatie op de arbeidsmarkt, het onderwijs, de volkshuisvesting en sport. Een nieuwe, onafhankelijke nationaal coördinator anti-discriminatie krijgt tot taak die aanpak kritisch te volgen en het kabinet en overheidsorganisaties te adviseren. 
Bij wetswijzigingen en nieuwe wetten komt een verplichte toets op het effect voor de positie van vrouwen, LHBTIQ+-mensen, mensen met een beperking, mensen met een migratieachtergrond, jongeren en toekomstige generaties. 
SP: <Stimulans> We accepteren geen enkele vorm van discriminatie – door niemand. Discriminatie op basis van ras of van seksuele geaardheid, religie of leeftijd bestrijden we. Dat geldt ook voor de achterstelling van mensen op basis van klasse, ofwel van mensen met een lagere opleiding of lager inkomen.
Voor een goede integratie krijgen statushouders en migranten zo snel mogelijk onderwijs in taal en voor de inburgering, met aandacht voor de grondwettelijke rechten en plichten die we in ons land kennen. Een specifiek integratiebeleid komt er voor mensen met grote afstand tot onze samenleving.
Nieuwkomers moeten zo snel mogelijk Nederlands leren en direct kunnen integreren. Daarbij is belangrijk dat mensen snel aan het werk worden geholpen of op een andere wijze de mogelijkheid krijgen een bijdrage te leveren aan onze samenleving.
De sociaaleconomische gezondheidsverschillen gaan we verkleinen. We zetten meer in op preventie, zoals het bestrijden van overgewicht.
PvdA: <Stimulans> Mensen moeten hun eigen keuzes kunnen maken, hun talenten kunnen ontwikkelen en zichzelf kunnen ontplooien. Sociaaldemocraten hebben altijd geknokt voor gelijke rechten en kansen voor iedereen; voor het stemrecht van vrouwen, voor LHBTI-rechten, fundamentele burgerrechten voor iedereen. Mensen moeten de kans krijgen om te bouwen aan het leven dat zij voor ogen hebben.
Investeren in gemengde wijken. Integratie heeft de meeste kans van slagen als mensen elkaar ontmoeten in de wijk waar ze wonen, op de school en de sportclub. Daarom gaan wij door met investeren in gemengde wijken met een scala aan woningen voor diverse groepen en in een toegankelijke openbare ruimte waar voor iedereen plek is. We investeren in gemengde en brede scholen, in sport, cultuur en verenigingen en in wijkvoorzieningen zoals bibliotheken.
Nieuwkomers leren Nederlands. Voor nieuwe Nederlanders begint integratie met de expliciete keuze voor een bestaan in Nederland. Daarvoor is het leren van de taal een eerste vereiste om mee te kunnen doen.
Bij politie en OM komt meer aandacht voor discriminatie, racisme, antisemitisme en moslimhaat.

FvD: Maatschappelijke kwetsbaarheid wordt niet benoemd.
PVV: 
Maatschappelijke kwetsbaarheid wordt niet benoemd.

Ecologische kwetsbaarheid

Mogelijke kansen:
Lokale actie, gericht op vervuiling, uitputting en schade.
Anticiperen op mogelijke gevolgen, zeker voor volgende generaties.

Actie
VVD: <Stimulans> Nakomen van internationale klimaatafspraken uit het Verdrag van Parijs. Voor het bereiken van deze doelen sluiten we geen technieken op voorhand uit, zeker kernenergie niet. Kernenergie maakt het mogelijk om onze elektriciteit in 2050 volledig CO2-neutraal op te wekken.
Nakomen van nationale afspraken (Klimaatakkoord) om 49 procent van de CO2-uitstoot te reduceren in 2030.
Invoeren van een CO2-heffing voor de zware industrie (ETS-bedrijven), gebaseerd op ETS-benchmarks en gericht op de vermijdbare uitstoot. Zo verliezen we het gelijke speelveld en de Nederlandse concurrentiepositie niet uit het oog.
Aanscherping van de (Europese) normen voor de uitstoot van CO2 (g/km) door personenauto’s, bestelbussen en vrachtwagens. Dit dwingt fabrikanten te investeren in schonere motoren.
D66: <Stimulans> Klimaatverandering is de grootste uitdaging van onze tijd. In steden en dorpen lopen de temperaturen verder op en we zien steeds vaker wateroverlast door extreme regenval. Droogte maakt de landbouw en natuur steeds kwetsbaarder. Luchtvervuiling veroorzaakt 12 duizend vroegtijdige sterfgevallen per jaar. En door stijging van de zeespiegel komt ons land steeds verder onder zeeniveau te liggen. Het is onze plicht naar jongeren en toekomstige generaties om hier iets aan te doen.
Wereldwijd zijn er steeds minder grondstoffen te verdelen en groeit de hoeveelheid afval. Dat is een model dat niet vol te houden is. Een toekomstbestendige economie is een circulaire economie. Bijna de helft van onze CO2-uitstoot is gelinkt aan de productie van voedsel en goederen. We stappen af van produceren, gebruiken en wegwerpen en we werken toe naar slim ontwerpen, hergebruiken en recyclen. Dat is niet alleen noodzaak maar biedt ook enorme kansen. We zorgen dat ondernemers deze opgave en kansen met beide handen aan kunnen pakken.
Om de gezamenlijke doelen te halen, moet vervuiling een realistische prijs krijgen. D66 kiest voor een verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op vervuiling. Zo gaat de groene keuze lonen en wordt werken aantrekkelijker. D66 wil dat Nederland een voortrekkersrol neemt in Europa om vervuiling te beprijzen. We introduceren daarom als eerste land ter wereld een CO2-heffing voor de industrie. Als er Europese afspraken over ambitieuze heffingen worden gemaakt, kunnen die nationale belastingen vervangen.
CDA: <Stimulans> De beperking van de uitstoot van CO2 en stikstof vraagt in eigen land om een evenredige bijdrage van alle sectoren. Met de tien bedrijven die de grootste uitstoot van broeikasgassen veroorzaken maken we stevige afspraken over de reductiedoelstellingen en de ondersteuning die zij hierbij ontvangen. Ook in de agrarische sector gaan we werken met langjarige duurzaamheidsdoelen.
Wij kiezen voor een versnelde overgang naar een betaalbare, duurzame energiemix. Windenergie op zee blijft een belangrijke bron. We blijven investeren in zonne-energie, duurzame biomassa en energiebesparing. Voor de periode na 2030 is kernenergie een serieuze optie. Samen met de energiesector ontwikkelen we daarom nieuwe plannen voor tenminste twee extra kerncentrales. Ook ontkomen we niet aan de opslag van CO2 onder de Noordzee. 
GroenLinks: <Stimulans> De klimaatcrisis vraagt om onmiddellijke actie. Onze generatie staat voor de taak om de samenleving en economie radicaal te verduurzamen. Op een eerlijke manier, waarbij de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Dat doet GroenLinks door groen te investeren, de grootste vervuilers te laten betalen en de opbrengsten van verduurzaming eerlijk te delen.
We voeren een CO2-belasting in die bovenop de huidige Europese heffing komt. De Europese heffing is te laag en kent te veel uitzonderingen voor de grote vervuilers. Met onze CO2-belasting worden alternatieven voor fossiel aantrekkelijker en gaan bedrijven een eerlijke prijs betalen voor de schade die CO2 toebrengt aan het klimaat. We introduceren de CO2-belasting bij de grote vervuilende bedrijven en breiden deze daarna uit naar andere sectoren. De Nederlandse overheid wordt een groene koploper. In het subsidie-, onderzoeks-, investerings-, aanbestedings- en inkoopbeleid van de overheid en staatsdeelnemingen bouwt de overheid fossiele activiteiten af en gaan we voldoen aan de doelstellingen van het klimaatkoord van Parijs. Het topsectorenbeleid wordt uitsluitend ingezet voor groene en digitale innovaties. Met dit alles maken we nog eens miljarden vrij voor de economie van de toekomst. 
(+ nog vele andere punten die bijdragen)
SP: <Stimulans> Milieuvervuiling pakken we hard aan. We maken snel een einde aan het gebruik van microplastics. En aan de productie van PFAS. We dwingen de vervuilende industrieën om het gebruik van plastic af te bouwen. Ook voeren we statiegeld in voor blik en plastic flesjes. De normen voor luchtkwaliteit scherpen we flink aan. Het lozen van gevaarlijke stoffen in bodem, water en lucht kan niet meer. We treden harder op tegen afvaldumping. Storten van vervuild afval (zoals granuliet) staan we niet toe. Het verbod op asbest moet veel beter worden gehandhaafd.
We stoppen met de bio-industrie. In plaats van de intensivering en schaalvergroting ondersteunen we boeren die diervriendelijk en duurzaam produceren. Minder transport over de hele wereld en meer lokale en regionale productie. Geen gevaarlijk landbouwgif, maar meer biologische bestrijding. 
Vliegen moet ook eerlijker, door mensen die veel vliegen meer te laten betalen voor de CO2-uitstoot, zonder vliegen voor anderen onbetaalbaar te maken. 
PvdA: <Stimulans> Reductie uitstoot met tenminste 55 procent. Om te voorkomen dat de wereld te snel opwarmt kiezen we ervoor om CO2-uitstoot snel en drastisch te verminderen.
Een ambitieuze Europese CO2-belasting. Hiermee zorgen we dat de grote vervuilers in de industrie gaan betalen.
Grensheffingen voor CO2. Dit zijn invoertarieven voor vervuilende producten uit landen die niet zijn aangesloten bij het Parijsakkoord, of landen die onvoldoende actie ondernemen om hun uitstoot te verminderen. 
Steun aan duurzame boeren. We geven steun aan boeren die overstappen op duurzamer landbouw, zoals precisielandbouw, en investeren in een duurzame voedselvoorziening. Subsidies stimuleren diervriendelijke en klimaatneutrale landbouw, met een eerlijke opbrengst voor de boer. Actief uitkoopbeleid. Voor duurzame landbouw en het oplossen van de stikstofproblematiek komt voor veehouderijen een actief uitkoopbeleid.
FvD: <Stimulans> Meehelpen opruimen van de ‘plastic soep’ in de oceanen, stimuleren hergebruik van plastic als grondstof, gebruik van statiegeld waar mogelijk.
<Geen actie> Steun voor de agrarische sector, een van de belangrijkste export-sectoren in onze economie.
PVV: <Beperking> De PVV zegt: wij laten ons niet de les lezen door wereldvreemde klimaatpredikers. Daarom maken we een einde aan de totaal geradicaliseerde klimaatgekte: de Klimaatwet, het Klimaatakkoord en alle onzinnige maatregelen gaan onmiddellijk de prullenbak in. Alle klimaat- en duurzaamheidssubsidies schaffen we direct af. Geen geld meer voor onzinnige linkse hobby’s, maar méér geld in de portemonnee van onze mensen.
Onze kolencentrales, die tot de schoonste ter wereld behoren, blijven open. Ook worden er kerncentrales bijgebouwd die veiliger zijn dan ooit. 
Onze boeren moeten kunnen blijven boeren en tegelijk zorgen voor ons mooie Nederlandse landschap. Natuur blijven we goed beheren, maar het hoeft niet allemaal stikstofarme natuur te zijn. We koesteren de natuur die we hebben, maar doorgeslagen milieu- en natuurwetgeving schaffen we af. Zo blijven we een prachtig en schoon land.

Onvoldoende toegerust op een gezondheidscrisis

Mogelijke kansen:
Meer ruimte te voor professionals en enige voorzieningen en overcapaciteit.

Actie: stimulans
VVD: Investeren in flexibele uitbreiding van Intensive cares (Ic’s), verplegend personeel en persoonlijke beschermingsmiddelen voor alle zorgmedewerkers. Er komen noodprotocollen voor flexibele opschaling van de IC-capaciteit en de inzet van personeel van andere afdelingen ten tijde van gezondheidscrises, en voor afschalen als de situatie dat weer toelaat.
Een centraal punt dat tijdens een crisis de capaciteit van ziekenhuizen in de gaten houdt en besluit over opschaling en de verspreiding van patiënten. Andere coördinatiepunten houden de hoeveelheid hulp- en geneesmiddelen in de gaten en regelen de verdeling over alle zorgsectoren.
Aanleg van strategische (medische) voorraden voor hulp- en geneesmiddelen, persoonlijke beschermingsmiddelen en noodzakelijke grondstoffen. We behouden en intensiveren kritieke productieprocessen (van bijvoorbeeld medische apparatuur, beschermingsmiddelen en medicijnen) in Europa. Dit vermindert de afhankelijkheid van landen als China en India en maakt het mogelijk tijdens een gezondheidscrisis de eigen productie snel uit te breiden.

D66: Kijkend naar de impact van de coronacrisis, liggen er lessen voor de organisatie van onze zorg. Meer samenwerking maakt de zorg beter.
We moeten vaker vertrouwen geven aan de eigen afwegingen van zorgprofessionals. En de patiënt moet het uitgangspunt zijn. Het moet niet draaien om een zo hoog mogelijke productie, maar om het verlenen van de best passende zorg. Daarom moeten vergoedingen gebaseerd zijn op de toegevoegde waarde voor de patiënt, niet op het aantal verstrekte behandelingen. We passen het systeem hierop aan.
Professionals krijgen de ruimte om hun werk zo goed mogelijk te doen, zonder onnodige regels of protocollen. Samen met de patiёnt beslissen zij over de gewenste behandeling, waarbij de kwaliteit van leven centraal staat. We zorgen voor passende zorg, zo veel mogelijk dichtbij huis. Zo verbeteren we ons stelsel van zorg en welzijn.
CDA: 
Om bij een volgende gezondheidscrisis snel te kunnen opschalen willen wij net als bij defensie een aanstelling voor reservisten in de zorg. Dit zijn oud-medewerkers of mensen die op een andere manier ervaring hebben in de zorg. Als reservist loop je elk jaar een paar dagen mee en houd je via cursussen je kennis op peil.
GroenLinks: Onvoldoende toegerust op een gezondheidscrisis wordt niet benoemd.
SP: 
De coronacrisis toont hoe afhankelijk we zijn van de farmaceutische multinationals, die wél grote winsten maakten, maar niet wilden investeren in medicijnen en hulpmiddelen. We moeten zorgen voor voldoende bedden, apparatuur en personeel. Belangrijke medicijnen moeten we als land zoveel mogelijk zélf gaan ontwikkelen en produceren. Dat gaan we doen met een nationaal onderzoeksfonds. De ontwikkelde medicijnen en middelen blijven voortaan in publieke handen en zijn daarom ook voor iedereen betaalbaar
PvdA: Onvoldoende toegerust op een gezondheidscrisis wordt niet benoemd.
FvD: 
Onvoldoende toegerust op een gezondheidscrisis wordt niet benoemd.
PVV: 
We willen er een heilige plicht van maken dat administratie wordt geautomatiseerd, gestandaardiseerd of afgeschaft. Zodat zorgmedewerkers steeds meer tijd krijgen om dat te doen waarvoor ze zijn aangenomen: zorgen voor mensen.
Niemand gaat meer uren werken als dat niet meer oplevert. We willen dat het makkelijker wordt om meer uren te werken en daar een betere beloning aan over te houden. We willen dat er een voltijdbonus komt en dat overheadmedewerkers met behoud van salaris weer op de werkvloer kunnen gaan werken. 
We willen daarom een crisisreserve aanleggen van reserveverpleegkundigen, reserve artsen, reserve ondersteuners, reservebedden, reserve apparatuur en reserve gebouwen. Pas als de crisisreserve overloopt, komen de ziekenhuizen in beeld. Daarnaast willen we beschermingsmiddelen, geneesmiddelen en apparatuur in eigen beheer maken, zodat ze niet zomaar verkocht kunnen worden aan het buitenland en we ons daarna voor zulke belangrijke spullen moeten begeven op een internationale markt van zwendel en woekerprijzen. 

Digitale kwetsbaarheid

Mogelijke kansen:
Iedereen blijft eigenaar van eigen data. En we stellen dezelfde eisen aan AI als aan professionals: we bieden ruimte maar vragen om rekenschap.

Actie: stimulans
VVD: Dag in dag uit werken onze veiligheidsdiensten AIVD en MIVD aan het voorkomen en terugdringen van radicalisering, jihadisme en terrorisme in Nederland. Ook bij de aanpak van cybercrime doen ze heel belangrijk werk.
Het is cruciaal dat de diensten ook op internet terroristen kunnen opsporen en in de gaten houden. Daarom hebben wij de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) gemoderniseerd.

D66: Wij willen dat Nederland koploper blijft in de digitale economie. Dit betekent dat we systematisch digitale vaardigheden opbouwen bij de hele bevolking, zorgen voor een goede digitale infrastructuur en vechten voor één Europese digitale markt. Tegelijkertijd beteugelen we samen met onze Europese bondgenoten actief de schaduwkanten van digitalisering: met name de marktmacht van internetgiganten, cybersecurity-bedreigingen, nepnieuws en verlies van privacy – het één gaat niet zonder het ander.
CDA: 
Bij alle voordelen houden we ook oog voor de keerzijde van de digitale revolutie. De nieuwe technologie vraagt om een nieuwe moraal en de borging van grondrechten van burgers. Fake news, cybercrime, digital profiling, spionage en ongewenste beïnvloeding vragen om een actieve bescherming en regulering. Waarden als privacy, rechtvaardigheid, menselijke waardigheid en een grondrecht als huisrecht komen in het gedrang als de grote techreuzen ongehinderd hun gang kunnen gaan. Een inhaalslag is nodig om de zeggenschap over het digitale domein terug te claimen en te voorkomen dat alleen commerciële belangen bepalen hoe onze digitale toekomst er uit zal zien.
GroenLinks: Grote media- en techbedrijven hebben in korte tijd enorm veel macht gekregen en verdienen grof geld met onze data. Daarom pleiten we voor een Europees verbod op de handel in persoonsgegevens en voor datawetgeving op basis van opt-in in plaats van opt-out. We maken ons hard voor een strenger Europees toezichtkader waar platformneutraliteit, volledige
netneutraliteit en dataportabiliteit onderdeel van zijn. 
Algoritmen voor gedragsvoorspelling en besluitvorming in zowel de private als de publieke sector zijn transparant en worden getoetst op discriminerende vooroordelen. De overheid mag dergelijke technologieën niet toepassen voordat daar een duidelijk wettelijk kader voor is.
SP: >Deze persoonlijke data gaan we dezelfde bescherming geven als wanneer consumenten voor diensten betalen met geld. Om de privacy en de veiligheid van mensen beter te kunnen beschermen is het nodig dat de grote internationale techbedrijven worden opgesplitst.
PvdA: 
Recht op digitale zelfbeschikking en sterkere rol toezicht. Iedereen heeft het recht te weten wie jouw data verzamelt en waarom dat gebeurt. Dat gaat om zowel persoonsgegevens als metadata wanneer je online zaken doet. Deze rechten hebben we, maar de handhaving is veel te slap. De PvdA wil dat iedereen veilig, betrouwbaar en zonder onnodige of stiekeme dataverzameling van het internet gebruik kan maken. 
FvD: 
Betere bescherming persoonsgegevens
Niet uitvoeren anti-MKB wetgeving EU, zoals de General Data Protection Regulation 2018
Verregaande bescherming persoonsgegevens door two-factor authentication voor alle online diensten van de overheid 
Strengere handhaving van de Meldplicht Datalekken onder de WBP.
Meer investeren in mankracht voor opsporing in plaats van maatregelen die privacy schenden.
Minimale dataverzamelingen vanuit de overheid en verplichting tot privacy en security by design.
PVV: 
De PVV wil ook veel meer aandacht voor onze digitale veiligheid. Internetcriminelen lijken vrij spel te hebben. Vele ouderen worden het slachtoffer van internetoplichters en vele jongeren worden digitaal bedreigd. Dat moet stoppen. De politie moet digitale vormen van criminaliteit serieuzer gaan aanpakken en de daders moeten voor de rechter komen.
Ook geavanceerde cybercrime, vaak internationaal, vormt een steeds grotere bedreiging voor ons land. Buitenlandse mogendheden en internationaal georganiseerde internetcriminelen beschikken over digitale technieken om grote schade aan te richten. Tegen die dreiging zullen we ons beter moeten wapenen. Hiervoor zal extra geld worden vrijgemaakt.

Bestuurlijke kwetsbaarheid

Mogelijke kansen:
Instellingen afschalen naar een meer ‘menselijke’ maat.

Actie: stimulans
VVD: Bestuurlijke kwetsbaarheid wordt niet benoemd.
D66: 
Bestuurlijke kwetsbaarheid wordt niet benoemd.
CDA: 
Bestuurlijke kwetsbaarheid wordt niet benoemd.
GroenLinks: 
Bestuurlijke kwetsbaarheid wordt niet benoemd.
SP: 
Bestuurders en toezichthouders van bedrijven en organisaties die publieke diensten uitvoeren worden hoofdelijk aansprakelijk gesteld en gestraft bij fraude, corruptie of bij een ernstig falen.
Woningcorporaties komen in handen van de huurders. 
PvdA: Bestuurlijke kwetsbaarheid wordt niet benoemd.
FvD: 
Bestuurlijke kwetsbaarheid wordt niet benoemd.
PVV: 
Graag kleine scholen; geen fusies meer. HBO-scholen en ROC’s zijn nu te groot.

Kwetsbaarheid in kwaliteit en betekenis

Mogelijke kansen:
Een meer integraal en extern perspectief op bijvoorbeeld ook de sociale waarde, ecologische waarde, infrastructurele waarde, persoonlijke waarde enzovoorts. 
Binnen het werk: meer gericht op en in dialoog met burgers/ klanten / cliënten en met werknemers, de organisatie vooral richten op de support van professionals in de 'frontlinie'


Actie: stimulans
VVD: wetsbaarheid in kwaliteit en betekenis wordt niet benoemd.
D66: 
Het bedrijfsleven is de ruggengraat van onze economie. Kleine ondernemers, middenstanders en familiebedrijven zijn de motor van onze werkgelegenheid. Hoewel er terecht kritiek is op uitwassen bij sommige bedrijven, zijn er steeds meer ondernemingen die naast winst voor de aandeelhouder juist ook zo veel mogelijk maatschappelijke waarde willen creëren in de keten. Niet alleen voor klanten, medewerkers en toeleveranciers, maar ook voor de samenleving. Juist deze bedrijven willen we een extra steun in de rug geven, bijvoorbeeld door grotere transparantie over maatschappelijke impact, nieuwe rechtsvormen en eerlijke prijzen.
CDA: Kwetsbaarheid in kwaliteit en betekenis wordt niet benoemd.
GroenLinks: 
Kwetsbaarheid in kwaliteit en betekenis wordt niet benoemd.
SP: 
Kwetsbaarheid in kwaliteit en betekenis wordt niet benoemd.
PvdA: 
Kwetsbaarheid in kwaliteit en betekenis wordt niet benoemd.
FvD: 
Kwetsbaarheid in kwaliteit en betekenis wordt niet benoemd.
PVV: 
Kwetsbaarheid in kwaliteit en betekenis wordt niet benoemd.

Beloning en waardering voor werkenden in zorg en onderwijs

Mogelijke kansen:
Zelfstandigheid, beperkte verantwoording en beloning

Actie: stimulans
VVD: Beloning en waardering voor werkenden in zorg en onderwijs wordt niet benoemd.
D66: 
Werken in de zorg is een waardevol beroep. Je betekent veel voor je medemens. Maar van waardering alleen kunnen mensen in de zorg niet rondkomen. Daarom maken we het werken in de zorg aantrekkelijker.
Wij willen meer geld voor mensen in de verpleging en verzorging. Ook werkgevers en werknemers moeten met elkaar kijken naar de cao’s en functiewaardering in de zorg. De ruimte voor loonstijging in de zorg is gekoppeld aan de loonstijging in de marktsector. Wij garanderen dat dit zo blijft.

CDA: Wij willen een flinke opwaardering van het beroep van verpleegkundige. Zij verdienen een goed salaris dat aansluit bij de verantwoordelijkheden die ze dragen, maar ook meer zeggenschap over hun eigen werk en dus minder regels en afvinklijstjes. In de directie van elke instelling komt een verpleegkundige in een bestuurlijke rol van chief nursing officer.
GroenLinks: Juist in deze tijd moet de politiek laten zien dat we de zorgmedewerkers steunen en waarderen. Die salarisverhoging moet er komen.
Zorg hoeft niet te gaan over marktwerking, productiecijfers, eindeloze registraties, kiezende consumenten en miljardenwinsten voor farmaceuten. Zorg kan en moet gaan over vertrouwen in professionals, samenwerking tussen organisaties en solidariteit tussen mensen die ziek en gezond zijn.
SP: De salarissen gaan omhoog en zorgverleners krijgen meer invloed om onzinnige regels en bureaucratie te schrappen. We brengen de menselijke maat terug in de zorg en herstellen het vertrouwen in de beroepskrachten.
Docenten krijgen een eerlijk salaris. We dichten de loonkloof tussen basisschool en voortgezet speciaal onderwijs versus het voortgezet onderwijs. De lonen worden landelijk uitbetaald, via een nationale cao. Daarmee worden over de hele linie de lonen van docenten verhoogd.
PvdA: Zorgpersoneel heeft recht op meer salaris, minder werkdruk en meer collega’s. Wij investeren structureel in het salaris, de werkomstandigheden en perspectief van alle verpleegkundigen, verzorgenden en andere directe zorgmedewerkers in de ziekenhuiszorg, de thuiszorg, de gehandicaptenzorg, de jeugdzorg, de geestelijke gezondheidszorg en de verpleeghuiszorg.
Alle leraren en docenten moeten goed zijn en daar netjes voor worden betaald. Er moet ruimte komen in de cao’s om meer docenten doorgroeimogelijkheden te geven naar een hogere schaal.

FvD: Terugdringen van bureaucratie. Dit betekent meer geld beschikbaar voor echte zorg.
PVV: Terugdraaien bezuinigingen thuiszorg, ouderenzorg, méér handen aan het bed



Overig
Maatschappelijke Waarde

(Kees Klomp)

D66: Wij willen een nieuw progressief kapitalisme, met markten die werken voor iedereen. Hiervoor hebben we een overheid nodig die haar impact niet alleen maar meet in economische welvaart, maar ook in welzijn, kwaliteit van leven, gezondheid, leefomgeving en klimaat. Ook blijft de overheid in moeilijke tijden investeren in de structurele transities van onderwijs, klimaat, arbeidsmarkt en de hervorming van het toeslagenstelsel. Zo nodig nemen we meer tijd om onze schulden af te bouwen.

Mede op aandringen van D66 is de “monitor brede welvaart” ontwikkeld, waarin economische groei geen echte groei is als hij niet wordt vertaald in kwaliteit van leven, betere gezondheid, beter wonen, schone lucht en ten koste gaat van welvaart elders op de wereld. Wij willen deze brede welvaart leidend laten zijn in ons economisch beleid.

  • De Monitor Brede Welvaart krijgt een prominente plek in de Miljoenennota, in de Macro Economische Verkenning en bij de doorrekening van verkiezingsprogramma’s. Daarbij worden ook de bezittingen en schulden in brede zin meegenomen: naast financieel en economisch kapitaal, ook natuurlijk kapitaal. Er wordt een duidelijke link gelegd naar de mate waarin Nederland de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties vervult.
  • Het bbp als economische indicator kan blijven bestaan, gezien de belangrijke functie voor ramingen en de overheidsbegroting, maar we ontkoppelen bbp-groei en ‘economische groei’. De overheid publiceert daarbij ook een netto binnenlands product waarin schade aan de kapitaalvoorraad en uitputting van grondstoffen worden meegeteld.
  • We investeren in crisiskennis en -bestendigheid: er komt een jaarlijkse ‘stresstest’ waarin dreigingen voor de Nederlandse economie concreet in kaart worden gebracht, en duidelijk wordt welke strategische keuzes gemaakt moeten worden, met bijvoorbeeld betrekking tot buffers, handelsketens en regelgeving.

Groen Links: We zetten ons in voor nieuwe vormen van (directe) democratie, zoals burgerraden en -begrotingen en loting. Die zorgen dat meer mensen betrokken zijn bij democratische besluitvorming. Hierbij maken we ruimte voor overleg, inwinnen van informatie, uitwisseling van argumenten en een gezamenlijke zoektocht naar oplossingen. Als sluitstuk introduceren we een democratische noodrem in de vorm van een bindend correctief referendum, zoals voorgesteld door de commissie Remkes.